Thư gửi kèm một câu chuyện đời thật chỉ cần ngắn gọn trong vài đoạn: câu chuyện kể về điều gì, vì sao bạn muốn kể, độ dài, bạn muốn đứng tên thế nào, và một dòng nói rõ tên người cùng chi tiết nhận diện đã được đổi. Người biên tập đọc hàng chục thư mỗi tuần; thư rõ và gọn giúp câu chuyện của bạn được mở ra đọc chứ không nằm lại cuối hộp thư.
Bài này đi qua cách viết thư gửi kèm, chuẩn bị bản thảo cho dễ đọc, những điều không nên viết trong thư, thời gian chờ hợp lý, cách hỏi lại, và cách đọc một lời từ chối mà không tự làm mình tổn thương. Các mẫu câu trong bài là ví dụ giả định, hãy sửa theo giọng của bạn.
Năm phần của một thư gửi kèm gọn
Thư gửi kèm không phải nơi kể lại câu chuyện. Nó chỉ cần giúp người biên tập quyết định có mở bản thảo ra đọc ngay hay không, và biết những điều cần lưu ý khi xử lý bài.
- Lời chào và tên chuyên mục bạn gửi tới, để người nhận biết bạn đã tìm hiểu, ví dụ giả định: "Kính gửi ban biên tập chuyên mục đời sống".
- Một hai câu nói câu chuyện kể về điều gì, theo kiểu tóm ý chứ không tóm cốt truyện, ví dụ giả định: "Câu chuyện về năm đầu tiên con trai đi làm xa, kể từ phía người mẹ ở lại."
- Độ dài, thể loại và việc câu chuyện đã đăng ở đâu chưa.
- Cách bạn muốn đứng tên, và một dòng xác nhận tên người cùng chi tiết nhận diện đã được đổi để giữ ẩn danh, sự kiện chính giữ nguyên.
- Lời cảm ơn, cách liên lạc, và nếu cần, một câu hỏi duy nhất về điều bạn muốn biết, như chuyên mục có gửi bản sửa cho xem trước không.
Cả thư nên đọc xong trong một phút. Nếu thấy mình viết quá nửa trang, nhiều khả năng bạn đang kể lại câu chuyện hoặc giải thích quá nhiều về bản thân.
Ví dụ giả định một thư hoàn chỉnh chỉ năm câu: lời chào chuyên mục; một câu nói câu chuyện về người mẹ ở lại khi con đi làm xa; một câu về độ dài và việc chưa đăng ở đâu; một câu xin đứng tên viết tắt và cho biết tên người đã được đổi; một câu cảm ơn kèm cách liên lạc. Chừng đó là đủ để người biên tập biết phải làm gì tiếp.
Những điều không nên viết trong thư gửi kèm
Một số điều người gửi lần đầu hay viết, với ý tốt, nhưng lại làm thư kém hiệu quả hoặc làm lộ thêm thông tin không cần thiết:
- Kể lại toàn bộ câu chuyện trong thư, khiến người biên tập không còn lý do mở bản thảo.
- Xin lỗi trước vì "viết không hay, mong ban biên tập thông cảm"; để bản thảo tự nói.
- Khen trước câu chuyện là "rất cảm động", "chắc chắn nhiều người đồng cảm"; người biên tập muốn tự cảm nhận.
- Gửi kèm ảnh giấy tờ tuỳ thân, địa chỉ nhà, số tài khoản khi chưa được yêu cầu.
- Ghi tên thật của người trong chuyện để "ban biên tập hiểu rõ hơn".
- Thúc giục, ví dụ đề nghị trả lời trong vài ngày hoặc nói đang chờ các nơi khác.
- Gửi cùng một thư cho nhiều nơi, để lộ địa chỉ của các nơi nhận khác trong phần người nhận.
Nếu câu chuyện liên quan tới vấn đề nhạy cảm như bạo lực trong gia đình, bạn nên nói ngắn điều đó trong thư để người biên tập chuẩn bị, nhưng không cần kể chi tiết.
Chuẩn bị bản thảo cho dễ đọc
Người biên tập đọc trên nhiều thiết bị khác nhau, nên bản thảo càng đơn giản càng tốt. Đọc kỹ quy định của nơi nhận: có nơi muốn bài dán thẳng vào thân thư, có nơi muốn tệp đính kèm. Nếu không có quy định, gửi cả hai là cách an toàn: dán bài vào thân thư và kèm một tệp văn bản thông thường.
Trong bản thảo, ghi tít ở đầu, chia đoạn rõ ràng, mỗi đoạn không quá dài. Dùng phông chữ thông dụng, cỡ chữ vừa đọc, không tô màu hay chèn hình trang trí. Đặt tên tệp gồm tít ngắn và bút danh, không dùng tên thật nếu bạn muốn ẩn danh, vì tên tệp đôi khi đi theo bài tới những người khác trong toà soạn.
Đếm số chữ và ghi vào thư. Soát chính tả một lượt cuối, nhưng không sửa những chỗ cố ý giữ giọng nói địa phương hay cách nói của người trong chuyện; nếu sợ bị hiểu là lỗi, hãy ghi chú ngắn trong thư. Cuối cùng, kiểm tệp đính kèm có phải đúng bản cuối không. Gửi nhầm bản nháp cũ là lỗi rất hay gặp, và gửi lại lần hai thường làm người nhận bối rối.
Nếu bản thảo có tệp ghi âm hay viết tay chụp lại, nhớ rằng giọng nói và nét chữ cũng là dấu hiệu nhận diện. Với chuyện cần ẩn danh, chỉ gửi bản đánh máy.
Chờ hồi âm bao lâu và hỏi lại thế nào
Thời gian chờ tuỳ nơi, và nhiều nơi có ghi trong quy định gửi bài. Khi không có quy định, có thể theo cách nghĩ dưới đây. Đây là gợi ý chung, không phải chuẩn của nơi nào.
| Tình huống | Nên làm gì | Câu mẫu, ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Nơi nhận có ghi thời gian trả lời | Chờ đủ thời gian đó cộng thêm một ít | Không cần hỏi trước hạn |
| Không ghi thời gian, đã qua vài tuần | Gửi một thư hỏi ngắn | "Em xin hỏi thăm câu chuyện đã gửi ngày ấy, ban biên tập đã có dịp đọc chưa ạ?" |
| Đã hỏi một lần mà vẫn im lặng | Coi như không được nhận, có thể gửi nơi khác | Gửi thư báo rút bài để rõ ràng |
| Có nơi khác nhận bài trong lúc chờ | Báo ngay cho nơi đang chờ | "Câu chuyện vừa được một nơi khác nhận, em xin rút bài và cảm ơn ban biên tập." |
| Nơi nhận đề nghị sửa rồi gửi lại | Sửa trong thời gian hợp lý, ghi rõ đã sửa gì | "Em gửi lại bản đã sửa theo góp ý, phần thay đổi ở đoạn hai và đoạn cuối." |
Chỉ hỏi lại một lần qua thư, không gọi điện hay nhắn tin cá nhân cho người biên tập nếu họ chưa đưa cách liên lạc đó. Sự kiên nhẫn đúng mực để lại ấn tượng tốt hơn nhiều so với hỏi dồn.
Khi nơi nhận dùng biểu mẫu thay vì thư
Nhiều chuyên mục và cuộc thi nhận bài qua biểu mẫu trên mạng: các ô điền tên, cách liên lạc, tít bài, ô dán nội dung, đôi khi có thêm một ô ghi chú. Không có thư gửi kèm, nhưng những điều thư gửi kèm cần nói vẫn cần được nói, chỉ là ở chỗ khác.
Ô ghi chú là nơi để vài dòng quan trọng nhất: bạn muốn đứng tên thế nào, tên người trong chuyện đã được đổi, câu chuyện đã đăng ở đâu chưa. Nếu biểu mẫu không có ô ghi chú, có thể thêm hai ba dòng ở đầu phần nội dung, tách rõ bằng một dòng trống, ghi là "ghi chú cho ban biên tập".
Trước khi bấm gửi, chép toàn bộ nội dung đã dán ra một tệp riêng. Biểu mẫu trên mạng có thể lỗi giữa chừng, mất hết những gì bạn đã dán, và nhiều biểu mẫu không gửi lại bản sao cho người gửi. Chụp lại màn hình xác nhận gửi thành công nếu có, ghi ngày giờ vào sổ theo dõi bài gửi.
Đọc kỹ các ô đánh dấu đồng ý cuối biểu mẫu, vì đó thường là nơi ghi điều khoản sử dụng bài. Nếu có điều chưa rõ, tìm địa chỉ thư của chuyên mục để hỏi trước khi gửi, thay vì gửi rồi mới hỏi.
Đọc lời từ chối mà không tự làm mình tổn thương
Lời từ chối với một câu chuyện đời thật dễ bị cảm nhận như lời từ chối chính cuộc đời mình. Hãy tách hai chuyện đó ra. Người biên tập quyết định dựa trên nhiều điều không liên quan tới giá trị câu chuyện: chuyên mục vừa đăng một chuyện tương tự, độ dài không hợp khuôn, giọng không hợp người đọc của họ, hoặc đơn giản là họ có quá nhiều bài trong hàng chờ.
Phần lớn thư từ chối là thư mẫu, vài dòng chung chung. Đừng cố đọc ra ý nghĩa ẩn trong đó. Nếu thư có một câu góp ý cụ thể, như "phần đầu hơi dài" hay "chuyên mục mong được đọc thêm về cảm nhận của chính người kể", đó là món quà: người biên tập đã bỏ thời gian viết riêng cho bạn. Ghi lại góp ý và đọc lại bản thảo sau vài ngày.
Đừng trả lời thư từ chối để tranh luận hay xin xem xét lại, trừ khi chính họ mời gửi lại. Một thư cảm ơn ngắn là đủ, và giữ cánh cửa mở cho lần gửi sau. Rồi ghi kết quả vào sổ theo dõi bài gửi và tìm nơi tiếp theo hợp với câu chuyện.
Khi nhiều lần bị từ chối
Gửi nhiều nơi mà không được nhận là trải nghiệm chung của rất nhiều người viết, kể cả những người sau này có sách in. Sau ba bốn lần, hãy dừng lại nhìn bản thảo với con mắt mới, thay vì tiếp tục gửi đi y nguyên.
Vài câu hỏi đáng tự hỏi: câu chuyện có rõ nó kể về điều gì ngay từ đoạn đầu không, hay người đọc phải đọc nửa bài mới biết. Có đoạn nào bạn viết để giải thích hay biện hộ cho mình thay vì kể. Kết bài có cố gắng rút ra bài học quá rõ không. Bạn có đang gửi tới những nơi thật sự đăng loại chuyện này không, hay chỉ những nơi bạn thích đọc.
Nhờ một người đọc thử mà bạn tin là sẽ nói thật, không phải người thân dễ khen. Hỏi họ một câu cụ thể: đoạn nào làm họ muốn đọc tiếp, đoạn nào làm họ muốn bỏ. Câu trả lời thường cho thấy chỗ cần sửa rõ hơn mọi thư từ chối.
Và cũng nên nhớ: có những câu chuyện không cần được đăng mới có giá trị. Việc bạn đã viết ra, đã đọc lại và hiểu đời mình hơn, đã là một phần lý do để kể. Đăng là một con đường, không phải con đường duy nhất.
Câu hỏi thường gặp
Thư gửi kèm có cần giới thiệu nhiều về bản thân không?
Không cần nhiều. Một hai câu đủ để người biên tập hiểu vì sao bạn là người kể câu chuyện này, ví dụ bạn là người mẹ trong chuyện. Nghề nghiệp, học vấn chỉ nêu khi liên quan trực tiếp tới câu chuyện.
Nên dán bài vào thư hay đính kèm tệp?
Làm theo quy định của nơi nhận. Khi không có quy định, dán bài vào thân thư và kèm thêm một tệp văn bản thông thường là cách an toàn, vì người đọc trên điện thoại có thể đọc ngay mà không cần mở tệp.
Bao lâu không có hồi âm thì coi như bị từ chối?
Tuỳ nơi. Nếu nơi nhận ghi thời gian trả lời, chờ hết thời gian đó. Nếu không, sau vài tuần có thể hỏi lại một lần; vẫn im lặng thì có thể coi như không được nhận và gửi thư báo rút trước khi gửi nơi khác.
Bị từ chối có nên hỏi lý do không?
Thường không nên, vì người biên tập hiếm khi có thời gian trả lời riêng. Nếu thư từ chối có góp ý cụ thể, hãy cảm ơn và dùng góp ý đó. Nếu họ mời gửi lại sau khi sửa, lúc đó hỏi thêm là hợp lý.
Có cần ghi trong thư rằng tên người trong chuyện đã được đổi không?
Nên ghi. Một dòng ngắn giúp người biên tập biết câu chuyện vẫn là chuyện có thật dù tên người khác đi, và họ sẽ không vô tình khôi phục chi tiết thật khi biên tập.
Gửi lại cho cùng một nơi sau khi bị từ chối có được không?
Gửi lại cùng một bản thì không nên. Nếu bạn đã sửa lớn hoặc có câu chuyện mới, có thể gửi sau một thời gian, nói rõ trong thư đây là bản đã viết lại hoặc là câu chuyện khác.