Khi câu chuyện đời mình bị bình luận ác ý, việc đầu tiên không phải là trả lời mà là tách mình ra khỏi phần bình luận: nhờ người khác đọc thay, nhờ nơi đăng ẩn hoặc khoá bình luận, chỉ giữ lại bằng chứng của những bình luận đe doạ hay làm lộ đời tư. Đáp trả gần như không bao giờ làm người viết bình luận ác ý đổi ý, nhưng thường làm bài nổi lên và bạn mệt thêm.
Người kể chuyện đời thật dễ bị tổn thương hơn người viết truyện, vì lời chê nhắm thẳng vào đời họ chứ không vào câu chữ. Bài này phân biệt các loại bình luận, gợi ý cách giữ sức mình, cách làm việc với nơi đăng và nền tảng, và những lúc cần tới người có trách nhiệm. Phần pháp lý chỉ ở mức nguyên tắc.
Phân biệt các loại bình luận khó chịu
Không phải bình luận trái ý nào cũng ác ý, và không phải bình luận ác ý nào cũng nguy hiểm như nhau. Phân loại giúp bạn biết cái nào bỏ qua, cái nào cần làm gì.
| Loại bình luận | Ví dụ giả định | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Góp ý khác quan điểm | "Nếu là mình thì mình đã nói chuyện với mẹ sớm hơn." | Không cần đáp; có thể đọc khi đã nguôi |
| Phán xét, chê trách | "Tự làm tự chịu, kể lể làm gì." | Không đáp, nhờ nơi đăng ẩn nếu nhiều |
| Mỉa mai, chế giễu | Đùa cợt về nỗi đau hay hoàn cảnh của bạn | Báo nơi đăng, đề nghị ẩn |
| Đào bới, đoán danh tính | "Chuyện này là nhà ở xóm bên kia đúng không?" | Báo nơi đăng gỡ ngay, giữ bằng chứng |
| Làm lộ đời tư | Ghi tên thật, nơi làm, ảnh của bạn hay người trong chuyện | Giữ bằng chứng, báo gỡ khẩn, cân nhắc hỏi luật sư |
| Đe doạ | Doạ tìm tới nhà, doạ làm hại | Giữ bằng chứng, báo nền tảng và cơ quan chức năng |
Hai loại cuối nghiêm trọng khác hẳn bốn loại đầu. Chúng không còn là chuyện chịu đựng lời chê, mà là chuyện an toàn của bạn và người thân.
Trước khi đăng: giảm sẵn nguy cơ
Không ai ngăn được hết bình luận ác ý, nhưng vài việc làm trước khi bài lên giúp giảm đáng kể khả năng bạn bị tổn thương, và giúp bạn có sẵn đường lui khi chuyện xảy ra:
- Hỏi nơi đăng có người trông coi bình luận không, có duyệt trước khi hiện không, và có thể tắt bình luận cho riêng bài của bạn không.
- Với chuyện về tổn thương, mất mát, cân nhắc đề nghị tắt bình luận ngay từ đầu; người đọc muốn chia sẻ vẫn có thể gửi thư cho chuyên mục.
- Rà lại bài, bỏ những chi tiết không cần cho câu chuyện mà người lạ có thể dùng để đoán danh tính hoặc để chế giễu, như con số tiền cụ thể, tên trường, nơi làm.
- Nếu đăng ẩn danh, quyết định trước rằng bạn sẽ không chia sẻ bài hay bình luận từ tài khoản cá nhân.
- Khoá bớt trang cá nhân: ẩn danh sách bạn bè, ảnh con, nơi làm việc, để người tò mò khó lần ra bạn.
- Chọn trước một người tin cậy sẽ đọc bình luận thay bạn trong tuần đầu, và thoả thuận với họ những loại bình luận nào cần báo ngay.
- Lên sẵn kế hoạch cho mấy ngày bài mới lên: bận rộn với việc khác, hạn chế mở mạng, có người để gọi khi thấy khó chịu.
Những việc này mất chưa tới một buổi, nhưng khi có chuyện, bạn sẽ không phải vừa hoảng vừa tìm cách xử lý.
Đọc hay không đọc phần bình luận
Nhiều người viết nghĩ mình phải đọc hết bình luận vì "người ta bỏ công đọc chuyện mình". Thật ra, bạn không có nghĩa vụ đó. Phần bình luận là nơi người đọc nói với nhau nhiều hơn là nói với bạn. Có những người kể chuyện chọn không bao giờ đọc bình luận, và họ không vì thế mà kém trân trọng người đọc.
Nếu muốn đọc, hãy đọc có giới hạn: một lần mỗi ngày, vào lúc tâm trạng ổn, không đọc trước khi ngủ. Đặt sẵn một việc dễ chịu để làm ngay sau đó, như đi bộ, nấu một món ăn, gọi cho người bạn. Đọc liên tục, làm mới trang để xem có bình luận mới không, là cách nhanh nhất để cho vài người lạ chi phối cả ngày của bạn.
Cách nhiều người thấy hiệu quả là nhờ một người tin cậy đọc thay. Người đó lọc ra những bình luận tử tế để bạn đọc, ghi lại những bình luận cần xử lý, và chỉ báo bạn khi có chuyện cần quyết định. Hãy chọn người bình tĩnh, không dễ nổi nóng thay bạn và lao vào cãi nhau.
Hãy nhớ rằng những người im lặng đọc xong rồi đi thường đông hơn nhiều so với người để lại bình luận, và người viết bình luận ác ý thường là số ít nhưng ồn ào.
Đáp lại hay im lặng
Phần lớn trường hợp: im lặng. Người viết bình luận ác ý thường mong một phản ứng. Không có phản ứng, cuộc tranh cãi không có chỗ bám. Im lặng không phải là chịu thua; đó là bạn chọn không dành sức cho người không có ý tốt.
Khi có người hiểu sai sự thật quan trọng. Nếu một bình luận khiến nhiều người hiểu sai về người trong chuyện, ví dụ đoán sai danh tính một người vô can, có thể nhờ nơi đăng thêm một dòng đính chính ngắn, thay vì bạn tự vào đáp.
Khi muốn cảm ơn những bình luận tử tế. Một lời cảm ơn chung, ngắn, do nơi đăng chuyển lời giúp, hoặc một bình luận duy nhất của bạn, là đủ. Đừng đáp từng bình luận, vì dễ bị kéo vào những luồng tranh cãi.
Không đáp từ tài khoản cá nhân. Nếu bạn đăng ẩn danh, đáp bình luận từ tài khoản tên thật là tự làm lộ mình. Kể cả một cái thả cảm xúc cũng có thể bị người khác nhìn thấy.
Không nhờ người thân vào cãi giúp. Người thân thường bức xúc thay bạn và viết những câu nặng nề hơn. Kết quả là cuộc tranh cãi lớn hơn, và người thân trở thành mục tiêu kế tiếp.
Giữ bằng chứng trước khi bình luận bị xoá
Với những bình luận đào bới danh tính, làm lộ đời tư hay đe doạ, bằng chứng là thứ cần có nếu sau này bạn phải báo cáo với nền tảng, nơi đăng hay cơ quan chức năng. Bình luận có thể bị người viết xoá bất cứ lúc nào, nên hãy làm ngay:
- Chụp màn hình toàn bộ bình luận, thấy rõ tên tài khoản, nội dung, thời gian, và bài viết mà bình luận nằm dưới.
- Ghi lại đường dẫn tới bài viết và nếu có thể, đường dẫn tới chính bình luận và trang cá nhân của người viết, lưu vào một tệp riêng.
- Ghi ngày giờ bạn chụp, lưu bản gốc ảnh chụp, không cắt xén hay chỉnh sửa.
- Nếu người đó nhắn tin riêng, lưu cả đoạn tin nhắn, không xoá kể cả khi đọc thấy khó chịu.
- Gom tất cả vào một thư mục, sắp theo thời gian, kèm ghi chú ngắn bạn đã báo cáo với ai, khi nào.
- Nhờ người tin cậy làm việc này nếu tự đọc lại những lời đó khiến bạn quá sức.
Giữ bằng chứng không có nghĩa bạn sẽ khởi kiện. Nó chỉ giữ lại khả năng làm điều đó, và giúp những người có trách nhiệm hiểu nhanh chuyện gì đang xảy ra.
Làm việc với nơi đăng và nền tảng
Nơi đăng thường có quyền ẩn, xoá bình luận hoặc khoá bình luận cho một bài. Hãy viết thư cho người biên tập đã làm việc với bạn, nêu rõ bài nào, bình luận nào, vì sao cần xử lý, kèm ảnh chụp. Với những bình luận đoán hay làm lộ danh tính, đề nghị gỡ khẩn và tắt bình luận cho bài. Một chuyên mục chuyện đời thật làm việc tử tế sẽ coi việc bảo vệ người kể là trách nhiệm của họ.
Nếu bài được chia sẻ lên mạng xã hội và bình luận ác ý nằm ở đó, hãy dùng chức năng báo cáo của nền tảng. Phần lớn nền tảng có mục báo cáo quấy rối, làm lộ thông tin cá nhân, đe doạ. Tên mục và cách làm thay đổi theo thời gian, hãy kiểm hướng dẫn hiện hành của từng nền tảng. Báo cáo theo đúng loại vi phạm giúp được xử lý nhanh hơn.
Bạn cũng có thể chặn những tài khoản liên tục quấy rối, để họ không nhắn tin hay thấy trang của bạn. Chặn không làm bình luận cũ biến mất, nên vẫn giữ bằng chứng trước khi chặn. Nếu thấy cùng một người dùng nhiều tài khoản để quay lại, hãy ghi lại và báo nền tảng.
Khi nào cần tới người có trách nhiệm và người giúp
Khi bình luận hay tin nhắn có lời đe doạ làm hại bạn hoặc người thân, có dấu hiệu ai đó đã biết nơi ở của bạn, hoặc thông tin đời tư của bạn hay người trong chuyện bị phát tán rộng, đó không còn là chuyện tự chịu đựng. Hãy báo cho cơ quan công an nơi bạn ở, mang theo bằng chứng đã lưu. Nếu có nguy hiểm tức thời, gọi 113.
Theo nguyên tắc chung, danh dự, nhân phẩm, bí mật đời tư và hình ảnh cá nhân được pháp luật bảo vệ, kể cả trên mạng. Cách thực hiện quyền đó trong trường hợp cụ thể, nộp đề nghị ở đâu, cần chứng cứ gì, là việc nên hỏi luật sư. Đừng tự đăng bài đáp trả hay "bóc" người bình luận, vì việc đó có thể khiến bạn rơi vào thế bất lợi.
Bình luận ác ý cũng có thể làm tổn thương tinh thần thật sự, nhất là với câu chuyện về mất mát hay tổn thương. Nếu bạn mất ngủ kéo dài, sợ ra đường, thấy xấu hổ đến mức muốn tránh mọi người, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với người thân tin cậy, tìm chuyên gia tâm lý hoặc tới cơ sở y tế. Khi nguy hiểm tức thời, gọi 115. Những lời độc ác của người lạ không nói lên giá trị của bạn hay câu chuyện của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên xoá bài để hết bị bình luận ác ý không?
Không nhất thiết. Thường đề nghị nơi đăng khoá hoặc ẩn bình luận là đủ, và câu chuyện vẫn tới được người cần đọc. Nếu bình luận đã làm lộ danh tính hay kéo theo quấy rối, gỡ bài có thể là lựa chọn đúng. Giữ bằng chứng trước khi gỡ.
Bình luận chê câu chuyện viết dở có phải ác ý không?
Chê cách viết là góp ý, dù có thể khó nghe. Ác ý là khi lời bình luận nhắm vào con người, hoàn cảnh, nỗi đau của bạn để chế giễu hay hạ thấp. Góp ý về cách viết có thể đọc lại khi đã nguôi, biết đâu có ích.
Có nên nhắn riêng cho người bình luận ác ý để giải thích không?
Thường không nên. Nhắn riêng cho họ biết họ đã chạm được tới bạn, và có thể làm lộ thêm thông tin của bạn. Nếu muốn đính chính điều sai quan trọng, nhờ nơi đăng thêm một dòng đính chính chung.
Bình luận đoán đúng danh tính mình thì làm gì?
Chụp lại làm bằng chứng, báo nơi đăng gỡ khẩn và đề nghị tắt bình luận cho bài. Nếu thông tin đã lan sang nơi khác, dùng chức năng báo cáo của nền tảng. Cân nhắc báo trước cho người thân để họ chuẩn bị.
Khi nào thì nên báo công an?
Khi có lời đe doạ làm hại, có dấu hiệu bị theo dõi hay tìm tới nơi ở, hoặc đời tư bị phát tán gây tổn hại nghiêm trọng. Mang theo bằng chứng đã lưu. Khi có nguy hiểm tức thời, gọi 113.
Đọc bình luận ác ý xong thấy suy sụp thì làm gì?
Ngừng đọc, nhờ người khác theo dõi giúp, và nói chuyện với người thân tin cậy về cảm giác của mình. Nếu cảm giác đó kéo dài, ảnh hưởng tới giấc ngủ, công việc, hoặc bạn có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy tìm chuyên gia tâm lý hoặc cơ sở y tế ngay.